Крыўя-Беларусь у мінуласьці

Ад 1839 г. да пачатку XX стагодзьдзя

У той час, калі ў царкве рымска-каталіцкай у Крыўі ў XIX в. пераважала мова й культура польская, калі ў царкве праваслаўнай просьле прылучэньня Крыўі да Маскоўшчыны, сілком было накінена ўсё маскоўскае, царква вуніяцкая заставалася апораю крывіцкасьці. Дык скасаваньне вуніі - сілком маскоўскім урадам у 1839 г. было вялізарным вытням (ударам) народу крывіцкаму, тым балей, што было злучана зь перасьледваньнем усяго, што крывіцкае. Гэтак, прыкладам, былі забаронены ў цэрквах і касьцёлах казані ў мове крывіцкай. Крыўі, што не перажывала ярма татарскага, з часіною скасаваньня вуніі, сталася таковым ярмо маскоўскае. Скасаваньням вуніі і перасьледвань-нямі з гэтым злучанымі крывіцкае адраджэньне нацыянальнае блізу на сто год было спозьнена. Гэтак, прыкладам, наўчоныя крывіцкія такой меры, як Даніловіч і Баброўскі, зьяўляюцца адно па 1920 г. Пара ад 1839 г. да расейска-японскай вайны 1904 г. была найцямнейшай і найгоршай у гісторыі Крыўі.

Просьле вытня, зробленага Крыўі перасьледваньнямі вуніятаў, адно ад 1855 г. зьяўляецца вялікі сьцяг поэтаў і празаікаў крывіцкіх шляхоцкага паходжаньня (В. Дунін-Марцінкевіч, К. Каліноўскі, П. Шпілеўскі, В. Каратынскі, А. Вярыга-Дарэўскі і шмат іншых); асабліва шмат сілаў літаратурных дало Ўзьдзьвіньне, значыцца даўнейшая Полаччына. Дык ізноў сур'ёзна пачалося нацыянальнае адраджэньне ў галіне літаратурнай. Нажаль, забарон маскоўскім урадам у 1864 г. крывіцкага друку, злучаны з вьпубленьнем інтэлігенцьгі, што прыймалаўчасьце ў паўстаньню 1863 г. на чале з К. Каліноўскім, здушыў гэтую адраджэнскую цеч.

Гэткім спосабам аслабленае літаратурнае адраджэньне пачынае йзноў крапчэй пульсаваць адно пад канец XIX стаг. (Пранціш Багушэвіч, Альгерд Абуховіч, А. Гурыновіч і іншыя). Кніжкі друкавалі заграніцай і адгэнуль нелегальна прывозілі ў край. У першых гадох XX стаг. гэты рух крапчэе.

Прапануем да дадзенага матэрыялу...
Спадабаўся матэрыял? Падзяліцеся з сябрамі!
Каментары чытачоў
Цярэшка напiсаў(ла) 24.06.2008 17:34
Я ня разумею, чаму мова Станкевіча дасюль ня цікавіць нашых моваведаў?
Сяргей напiсаў(ла) 27.01.2012 19:29
Дата выдання, калі хто не ведае - 1942 год. Калі хто не ведае гісторыю Другой Сусветнай і Вялікай Айчыннай - у 1941-44 гг. Мінск быў пад нямецкай акупацыяй. І м-р Станкевіч выдаваў свае "творы" ў акупаваным Мінску з ведама і дазволу нямецкіх улад, што было магчыма толькі ў тым выпадку, калі ён з імі супрацоўнічаў. Гэтым ўсё сказана. Такі ж кошт і яго "геніяльным творам" - беларусы, значыць, "чыстыя арыйцы", а "расейцы" - "турка-татары" і "фіны". Ну-ну...
Андрэй напiсаў(ла) 15.11.2012 16:45
Сяргэй, немцам усе роуна было да гэтага. Яны ня ведали беларускуй минуласци
litva напiсаў(ла) 30.12.2012 16:24
Станкевіч мае рацыю незалежна ад таго зь кім ён "супрацоўнічаў" ці не "супрацоўнічаў".
Чытай тут
і тут

Толькі зарэгістраваныя карыстальнікі могуць пакідаць каментары.